Wat resteert van Pythagoras' stad kroton

Pythagoras vond als eerste het bewijs voor de naar hem genoemde stelling

In de Griekse steden die sinds Cyrus’ verovering van Lydië behoorden tot het Perzische rijk, is de filosofie ontstaan. Eén van de bekendste wijsgeren was Pythagoras van Samos (ca. 570- ca. 495), die nog steeds mag gelden als een van de beroemdste Grieken aller tijden, vooral vanwege de “stelling van Pythagoras”. Er is echter maar weinig over hem bekend. Hij emigreerde, zoals wel meer Grieken in deze tijd, naar de Griekse koloniën in Zuid- Italië, stichtte daar een ascetisch levende sekte, geloofde in reïncarnatie en hield zich bezig met wiskunde en harmonieleer.

Later werd zijn filosofie opnieuw bestudeerd en zijn allerlei zaken aan hem toegeschreven die in eerdere bronnen niet worden vermeld. Zo suggereerde een zekere Aristoxenos, in de tijd waarin Alexander de Grote te Babylon de oeroude astronomische teksten liet vertalen, dat Pythagoras al eerder in de culturele hoofdstad van het oude Nabije Oosten was geweest. Een ander voorbeeld: pas negen eeuwen na Pythagoras’ dood werd beweerd dat hij het bewijs vond voor de naar hem genoemde stelling. Het principe was echter al zeker een millennium voor Pythagoras bekend in het oude Babylonië, net als het inzicht dat dit principe algemeen geldig was – een bewijs met andere woorden, al was het geen bewijs zoals wij gewend zijn. Dit misverstand had kunnen worden vermeden als wiskundigen meer zouden weten van historische kritiek en oudheidkundigen niet alles voor zoete koek zouden slikken wat wiskundigen hun voorhielden.

[Wordt vervolgd]

Literatuur

De stelling wordt voor het eerst toegeschreven aan Pythagoras door Proklos, Over Eukleides 426.6-14 (ed. Friedlein). Pythagoras’ bezoek aan Babylon: niet vermeld vóór Apuleius, Apologie 31, maar Hippolytos vermeldt in zijn een halve eeuw jongere Weerlegging van alle ketterijen (1.2.12) dat Alexanders tijdgenoot Aristoxenos Pythagoras’ bezoek noemde. Over het bewijs zelf: J. Høyrup, ‘The Pythagorean “Rule” and “Theorem”–Mirror of the Relation between Babylonian and Greek Mathematics’, in: J. Renger (red.): Babylon. Focus mesopotamischer Geschichte, Wiege früher Gelehrsamkeit, Mythos in der Moderne (1999).

Blijf bevlogen en enthousiast jullie kennis overdragen, want dat is een genoegen om mee te maken tijdens de Livius-reizen en -cursussen: waarbij de humor zeker niet vergeten wordt!!

Jeanna Iliohan