De door Sinan gebouwde moskee in Edirne

Deze cursus of reis is op dit moment niet beschikbaar.

Mamlukken en Ottomanen

De dynastie van de Mamlukken heeft in Egypte en Syrie grote invloed gehad. De stenen koepels boven hun mausolea, het marmeren inlegwerk en hun grootse moskeeën maken dat zij tot op de dag van vandaag de skyline van Caïro bepalen. Waar de Mamlukken zich nog beperkten qua gebiedsveroveringen, stegen - later - de ambities van de dynastie der Ottomanen tot grote hoogtes. Ottomaanse paleizen, markten en moskeeën kregen een grootse vorstelijke uitstraling, die de macht van de sultan symboliseerde.

Het bestuderen van zowel de Mamlukken en Ottomanen geeft inzicht in een lange periode, 1250-1923, die turbulent en veelzijdig was. Hoewel in vier bijeenkomsten nooit een volledig beeld geschapen kan worden, proberen we toch te kijken hoe de twee dynastieën hun invloed hebben laten gelden in het hele Midden-Oosten. Centraal staan de architectuur, als fysiek bewijs van wat ooit was, de relatie met het Westen, en andere kunstvormen die een rol speelden in architectuur.

Vroege Mamlukken

In deze eerste bijeenkomst is het van belang te begrijpen wie de Mamlukken (1250-1517) waren, en hoe zij aan de macht kwamen. Deze militair geregelde groep was in staat om zowel de Kruisvaarders als de Mongoolse invasie te weerstaan, en verzekerde de veiligheid in Caïro en Damascus. Hun architectuur reflecteert militarisme, zelfvertrouwen en een groeiende onderlinge concurrentie. Drinkwatervoorzieningen, scholen, markten, ziekenhuizen, moskeeën en mausolea, het liefst werden zij gecombineerd in één gebouw ter verheerlijking van de opdrachtgever.

Mamlukken

Tijdens de tweede bijeenkomst kunnen we wat dieper ingaan op wat de Mamlukken hebben gebouwd. Tegen het einde van de vijftiende eeuw en het begin van de zestiende zien we bovendien een relatie ontstaan tussen Europa en het Mamlukse Rijk. Italië handelde veel met Egypte, met als resultaat een aantal opmerkelijke vergelijkingen in kunst en architectuur. In de veertiende eeuw ontstond op het Anatolisch schiereiland een nieuw rijk, gevormd door ene Osman, die grootse ambities had, en wiens opvolgers na Constantinopel te hebben veroverd ook de Mamlukken op hun knieën kreeg. In 1517 was het voor de Mamlukken klaar, maar het zou nog tot begin negentiende eeuw duren eer de Mamlukkenfamilies geheel verslagen werden.

Vroege Ottomanen

De Ottomanen hebben reeds voordat Constantinopel werd ingenomen een ruime ervaring met het bouwen van moskeeën op grote schaal. In de steden Bursa, de eerste hoofdstad, en Edirne, is een begin gemaakt van wat een hoogtepunt zou worden in de zestiende eeuw onder de van oorsprong christelijke Sinan. Hoe konden de Ottomanen zulke paleizen en moskeeën realiseren, en hoe is de relatie met de Mamlukken in Egypte en Syrië? De bouwkunst buiten de hoofdstad wordt vaak aangeduid als provinciaals, maar wat maakt deze architectuur anders dan in de hoofdstad?

Ottomanen

Na de hoogtepunten van Ottomaanse architectuur in de zestiende eeuw, is het stadje Iznik geworden tot het belangrijkste productiecentrum van Ottomaans ceramiek. De beroemde kleuren zijn te vinden in huizen, paleizen, moskeeën en nemen verschillende vormen aan. Wat is Iznik precies, en wat maakt het nou zo bijzonder? Als tweede aandachtspunt tijdens deze bijeenkomst kijken we naar de latere Ottomaanse architectuur, en welke rol deze speelt in de maatschappij, die zich in toenemende mate op het Westen gaat richten.

Al vele jaren ga ik met plezier naar de cursussen van Livius en al heel lang reis ik met Livius naar vele landen. Het heeft mijn leven verrijkt. Mijn blik op verleden, heden en toekomst worden steeds opnieuw gevoed. Een reden om ieder seizoen opnieuw cursussen te bezoeken!

Gerrie Hofmeijer