Bishapur

Iran: van Cyrus tot Khomeiny

Van Iran, het antieke Perzië, wordt wel eens gezegd dat het is genoemd naar de Ariërs, een oervolk dat in een grijs verleden vanuit centraal Azië naar het zuiden migreerde en zich vestigde in de Punjab en op de Iraanse hoogvlakte. Ze namen delen van de cultuur van de autochtone bevolking over en ontwikkelden ook nieuwe ideeën. Zo ontstond in India het Hinduïsme en in Iran het Zoroastrisme, een van 's werelds oudste monotheïstische religies.

Ten westen van Iran lag Mesopotamië, waar al eeuwenlang een bloeiende stedelijke cultuur bestond die grote aantrekkingskracht uitoefende op de nomaden van de Iraanse hoogvlakte, totdat een van de nomadenstammen, de Perzen, Mesopotamië veroverde. De Perzische leiders Cyrus en Darius schiepen een wereldrijk dat zich van Europa tot Egypte en de Punjab uitstrekte en, met een andere dynastie aan het hoofd, bleef voortbestaan nadat de Macedonische vorst Alexander de Grote een einde had gemaakt aan de zittende dynastie. Nieuwe vorstenhuizen, zoals de Europese Seleuciden, de Parthische Arsaciden en de Perzische Sassaniden, regeerden met wisselend succes.

Het was een trots volk vol zelfvertrouwen dat zich in de zevende eeuw bekeerde tot de islam, en daaraan een eigen richting gaf: de shi'a, waarin verschillende oervormen zijn bewaard die in de soennitische islam niet langer bestaan. Het grote heldendicht van de Iraanse schrijver Firdausi, de Shahname ("het verhaal van de koningen"), is een mooie fusie van islamitisch en ouder materiaal. Het epos luidde een grote culturele vernieuwing in, die -een beetje onaardig ten aanzien van de islam- wordt aangeduid als "Perzische Renaissance".

De zeventiende eeuw, toen het land werd geregeerd door de Safaviden, is de gouden eeuw van Iran, maar in de achttiende en negentiende eeuw ging het minder. De koningen sloten ongunstige handelsovereenkomsten met westerse kooplieden en in toenemende mate leidde de geestelijkheid verzet tegen de vorst. In de twintigste eeuw probeerde Reza Shah het land hardhandig te vernieuwen, maar ook hij kon geen einde maken aan de politieke dominantie van westerse ondernemingen, die voor een appel en een ei de olievelden in handen kregen. Toen de Iraanse premier Mossadeq daaraan een einde maakte, organiseerde de CIA een staatsgreep waarmee de macht kwam aan Mohammed Shah.

Khomeiny's religieuze revolutie van de jaren zeventig was in feite het sluitstuk van de strijd tegen het imperialisme, en het begin van een nieuwe fase in de geschiedenis van Iran.

1. Het oudste Perzië: Achaimeniden, Seleuciden, Parthen en Sassanieden
2. Het islamitische Perzië
3. De gouden eeuw: de Safaviden
4. Wegen naar de moderniteit: Mossadeq, Mohammed Shah, Khomeiny

Literatuur

Inschrijven

Om u in te schrijven voor "Geschiedenis van Iran" kunt u onderstaand formulier invullen.

Een emailadres is niet verplicht, maar u ontvangt dan ook geen bevestigingsmail.

Ik ga akkoord met de voorwaarden.

Let op! Na het versturen van dit formulier krijgt u per email een bevestiging van ontvangst. Mocht deze bevestiging uitblijven, neem dan even langs de reguliere kanalen contact met ons op. Als u na een week nog niets heeft ontvangen kunt u ook bellen naar 0224-213111. Dank u wel.

Ik heb nog nooit een reis gemaakt waarop ik zo vaak hoorde "dat weten we niet". Daarna kregen we dan een uitleg over wat we konden weten en wat we niet konden weten. Ik heb nog nooit een reis gemaakt waarop ik zoveel heb geleerd.

Marjan Janssen